Het definitieve, aangepaste plan voor Zonnepark Bekenschot is in december 2023 door TP Solar ingediend bij de gemeente Lochem. Het plangebied beslaat een totale oppervlakte van 15,99 hectare en is gelegen tussen de Doktersdijk, de Ruurloseweg en de Oude Ruurloseweg in Barchem.

De vereniging ontstond naar aanleiding van plannen van een projectontwikkelaar en de grondeigenaar voor aanvankelijk tien zonneparken in Barchem, in de buurt Vrochterhoek/Zwarte Veen. Deze plannen zijn later teruggebracht tot één groot zonnepark van 16 hectare, conform de maximale voorwaarden van de gemeente, met de intentie dit in een later stadium te verdubbelen naar 32 hectare.

Van meet af aan heeft Hobama bewust gekozen voor een bredere doelstelling dan uitsluitend het verzet tegen de komst van industriële energiecentrales — de officiële aanduiding voor dit soort installaties. Onze inzet richt zich op de bescherming van het landschap, de natuur, het landelijk gebied en de leefomgeving van de bewoners.

Er is door de jaren heen veel tijd en energie gestoken in het tegenhouden van het project 'Bekenschot'. Het aanzienlijke tijdsbeslag is grotendeels te wijten aan de moeizame en trage besluitvorming rondom de vergunningaanvraag. De gemeenteraad wees de aanvraag in 2020 terug aan het college van B&W en verwierp deze in 2024 opnieuw. Op 15 september 2025 is de raad echter op dat besluit teruggekomen, op advies van het college en nadat de projectontwikkelaar een miljoenclaim had ingediend. Hobama en omwonenden hebben tegen het verlenen van de vergunning beroep aangetekend bij de beroepsrechter.

De voornaamste reden voor onze afwijzing van de aanvraag is de ernstige aantasting van het landschap en de negatieve gevolgen voor de natuur. Wij constateren dat zowel de provincie als de gemeente hierbij handelen in strijd met hun eigen verordeningen en regelgeving.

Daarnaast gaat waardevolle landbouwgrond voor minimaal een kwart eeuw verloren. Ook vanuit natuuroogpunt is deze ingreep onwenselijk en schadelijk. Dit standpunt wordt gedeeld door Staatsbosbeheer en andere natuurorganisaties.

Hobama erkent dat de energietransitie noodzakelijk is, maar stelt dat grootschalige zonneparken op landbouwgrond niet de aangewezen oplossing zijn. Alternatieven als zon op dak en wind op zee verdienen de voorkeur. Dit standpunt wordt breed gedragen: zowel de rijksoverheid als gemeenten hebben aangegeven geen nieuwe grootschalige zonneparken meer te willen toestaan, met uitzondering van projecten die al in een ver gevorderd stadium verkeren.

Tegen deze achtergrond is het opmerkelijk dat de betreffende projectontwikkelaar — ondanks jarenlange vertraging en herhaaldelijke wijzigingen van de aanvraag — mogelijk toch toestemming zou krijgen om te bouwen. Hobama hoopt dat de beroepsrechter dit zal voorkomen.

Daar komt bij dat de gemeenteraad tijdens de behandeling van het raadsvoorstel op 15 september uitdrukkelijk zijn teleurstelling heeft uitgesproken over het feit dat het project alsnog doorgang zou vinden. De raad baseert zich daarbij op de redenering dat het om een lopend project in een vergevorderd stadium zou gaan. Of die kwalificatie terecht is, mag op zijn minst worden betwijfeld.

De aanvrager is het Duits-Nederlandse bedrijf TPSolar, dat is gelieerd aan de Duitse projectontwikkelaar Solar-Konzept uit Hamburg. TPSolar heeft in de gemeente Lochem eerder twee zonneparken gerealiseerd: Armhoede met 23.000 zonnepanelen en Berkelweide met 25.000 zonnepanelen.

Het project wordt ontwikkeld in samenwerking met Marcel van der Zanden, een voormalig veehouder en quotumhandelaar uit St. Oedenrode. Hij is eigenaar van meerdere besloten vennootschappen en bezit in Barchem verscheidene percelen met een gezamenlijke oppervlakte van circa 60 hectare. Het agrarisch beheer van deze gronden wordt uitgevoerd door derden. Van de totale oppervlakte is 16 hectare bestemd voor de realisatie van het zonnepark.

Tussen de Doktersdijk, de Ruurloseweg en de Oude Ruurloseweg is een zonnepark gepland met een oppervlakte van 16 hectare. Daarmee is het park bijna twee keer zo groot als het nabijgelegen zonnepark Berkelweide bij de brug over het Twentekanaal in Lochem.

Het betreft agrarische grond die door de provincie grotendeels is aangewezen als Groene Ontwikkelingszone en ecologische verbindingszone. Binnen deze aanduiding is ruimte voor de ontwikkeling van nieuwe natuur. Daarnaast maakt het gebied deel uit van het Nationaal Landschap De Graafschap.

Opstelling van de zonnepanelen

Het park omvat in totaal 25.000 zonnepanelen, waarvan 60 procent in een noord-zuidopstelling wordt geplaatst. De overige 40 procent krijgt een oost-westopstelling, een configuratie die ecologisch minder gunstig is. Bij dit laatste deel worden de paneelrijen vrijwel aaneengesloten aangelegd, waardoor er een aaneengesloten afdekking van circa 14 meter breed ontstaat. Onder dit oppervlak is nagenoeg geen ruimte voor vegetatieontwikkeling. Op termijn zullen schapen worden ingezet om het kruidenrijke gras te begrazen.

Landschappelijke inpassing

Aan de randen van het park — met uitzondering van de zijde langs de Ruurloseweg — worden singels en struweelhagen aangelegd. Hiervoor worden jonge planten gebruikt met een hoogte tussen de 40 en 100 centimeter.

Ecologische inrichting

Binnen de ecologische verbindingszone wordt 3,08 hectare ingericht als natuur. De maatregelen omvatten:

• Het verflauwen van de oevers van de bestaande sloot
• Het inzaaien van kruiden- en bloemrijk grasland
• De aanleg van vijf poelen, waarvan een deel een diepte bereikt van minimaal 2,5 meter

Overige kenmerken

• Het panelenveld wordt omgeven door een hekwerk
• Er wordt een wildgang van circa 10 tot 15 meter breed gerealiseerd
• De grondeigenaar legt een strook olifantsgras aan
• Na een exploitatieperiode van 25 jaar dient de volledige installatie te worden verwijderd

Het voorstel van het College van Burgemeester en Wethouders is onvoldoende onderbouwd. Het College beoordeelt de aanvraag primair op formele gronden, zonder inhoudelijk te toetsen of het plan daadwerkelijk aan de gestelde eisen voldoet. Zo wordt een gehouden bewonersbijeenkomst afgevinkt als processtap, terwijl de uitkomsten en bezwaren van omwonenden niet serieus worden meegewogen.

De aanvraag is naar onze mening misleidend geformuleerd. De gevolgen van een dergelijke aanpak zijn zichtbaar bij zonnepark Berkelweide langs het Twentekanaal.

De grondeigenaar en projectontwikkelaar TPSolar behalen aanzienlijke financiële voordelen — het gaat om honderdduizenden tot miljoenen euro's per jaar. Een deel van deze winst vloeit weg naar het Duitse SolarKonzept in Hamburg.

Het grootschalige zonnepark tast het landschap ernstig aan en is in strijd met het eigen landschapsbeleid van de gemeente Lochem, dat voorschrijft dat het betreffende gebied open dient te blijven.

De ecologische inrichting van het plan schiet zwaar tekort. Ecologen van de provincie kwalificeren het als een no go. Ook andere deskundigen oordelen dat de ecologische maatregelen onvoldoende zijn en niet het gewenste effect zullen hebben.

Het provinciaal advies is ontoereikend meegenomen. Ondanks een reeks ingrijpende ecologische wijzigingen is de meest recente versie van het plan niet opnieuw ter advisering aan de provincie voorgelegd.

In plaats van draagvlak te creëren, hebben de initiatiefnemers aanzienlijk verzet opgeroepen bij omwonenden en inwoners van Barchem. Dit is mede veroorzaakt door het onjuist weergeven en verdraaiën van gesprekken, verslagen en bijeenkomsten.

Grootschalige zonneparken horen niet thuis op natuur- en landbouwgrond. De rijksoverheid heeft gemeenten en provincies opdracht gegeven hiervoor geen vergunningen te verlenen. De gemeente Lochem lijkt zich hier weinig aan gelegen te laten liggen.

Door de vele aanpassingen — inmiddels zes versies sinds 2020 — is er feitelijk geen sprake meer van een lopende aanvraag, maar van een geheel nieuw plan. Dat dient dan ook als zodanig te worden beoordeeld. Nieuwe aanvragen worden door de gemeente sinds oktober 2020 niet meer in behandeling genomen. Bovendien geldt er inmiddels een landelijk verbod op de aanleg van grootschalige zonneparken op landbouw- en natuurgrond, met slechts enkele beperkte uitzonderingen.

Het stroomnet is overbelast. De aanvrager heeft van netbeheerder Liander voorrang gekregen op een aansluiting, ten koste van andere aanvragers die hierdoor worden benadeeld.

Het College stelt een afweging te hebben gemaakt tussen het belang van de energietransitie enerzijds en de belangen van omwonenden en het landschap anderzijds, en kiest daarbij voor de energietransitie. Hobama plaatst hier vraagtekens bij. Dankzij de massale plaatsing van zonnepanelen op daken door bewoners en bedrijven heeft Lochem de eigen energiedoelstellingen al overtroffen. De mogelijkheden voor zon op dak zijn binnen de gemeente nog lang niet uitgeput.

Voorjaar 2019

De grondeigenaar presenteert plannen voor de aanleg van tien zonneparken in de buurt Vrochterhoek/Zwarte Veen in Barchem, met een gezamenlijk oppervlak van 30 hectare. Een deel van deze gronden is niet zijn eigendom. Zowel de betreffende grondeigenaren als de omwonenden worden hierdoor volledig verrast.

Winter 2019/2020

In samenwerking met projectontwikkelaar TPSolar werkt de grondeigenaar aan een plan voor de realisatie van een grootschalig zonnepark op de landbouwgrond van Bekenschot.

17 april 2020

TPSolar dient bij de gemeente Lochem een aanvraag in voor een zonnepark van 16 hectare, als eerste stap richting een totale capaciteit van 36 hectare. Met netbeheerder Liander worden afspraken gemaakt over de aanleg van een kabel van 10 kilometer voor aansluiting op een onderstation in Borculo.

September 2020

De gemeenteraad stuurt de aanvraag van TPSolar terug naar het College van Burgemeester en Wethouders. Aanleiding hiervoor is de constatering dat de grondeigenaar gesprekken met omwonenden heeft gemanipuleerd en verdraaid. Daarnaast heeft de provincie in juni 2020 de aanleg van 8 hectare nieuwe natuur geëist, bestaande uit heide, schraalgraslanden en vennen.

Oktober 2020

Na evaluatie van het beleidskader zonne-energie uit 2018 besluit de gemeente nieuwe aanvragen voor grootschalige zonneparken aan te houden totdat nieuw beleid voor zon en wind is vastgesteld. Het College informeert de raad dat twee reeds ingediende aanvragen – Bekenschot en Ampsen – als lopende aanvragen worden beschouwd en nog zullen worden afgehandeld.

Februari en juni 2022

TPSolar presenteert in twee bijeenkomsten nieuwe plannen voor Bekenschot aan omwonenden. De reacties van aanwezigen zijn uitgesproken kritisch en afwijzend. Tijdens de tweede bijeenkomst wordt Hobama de toegang geweigerd. In een enquête wijzen 27 omwonenden de plannen af.

December 2022

TPSolar dient een nieuwe aanvraag in voor een zonnepark van 18,2 hectare met 25.000 panelen in een noord-zuidopstelling.

Tegelijkertijd laat Hobama een landschappelijk advies opstellen door bureau N+L. De conclusie luidt dat de aanvraag in strijd is met het gemeentelijk landschapsontwikkelingsplan en daarom dient te worden afgewezen.

Mei 2023

De provincie geeft onder voorwaarden een positief advies. Via een WOO-verzoek komt Hobama echter te weten dat ecologen het plan als een zogeheten 'no go' hebben beoordeeld. Dit advies wordt door de afdeling ruimtelijke ordening terzijde geschoven.

Juni 2023

Het College laat TPSolar weten de aanvraag af te zullen wijzen, omdat het park de maximaal toegestane omvang van 16 hectare overschrijdt.

21 november 2023

TPSolar dient een herziene aanvraag in voor